       
|
Click here for the English Version
 Poblogaeth
|
- 1175 (1991) |
Yr Enw |
Pentraeth , pen - 'diwedd', a'r gair cyffredin
traeth. Saif Pentraeth yn ymyl Traeth Coch.
|
Traeth Coch |
- traeth + coch, o achos lliw'r tywod. Gelwir ef
'Red Wharf' yn Saesneg am fod glanfa yno ar gyfer masnach llongau y glannau.
|
Llanfair Betws Geraint |
- hen enw ar Bentraeth. |
Llan |
- eglwys, plwyf, ardal yng ngofal offeiriad. |
Mair |
- mam yr Iesu. Cysegrwyd eglwys y plwyf i'r Santes
Fair. |
Betws
|
- lle tawel i ymneilltuo iddo, capel, ty gweddi.
|
Geraint |
- enw gwrywaidd sydd yn cael ei ddefnyddio ar stadai
tai yn yr ardal. Credir fod eglwys yn sefyll ym Mhentraeth cyn yr eglwys bresennol wedi ei
henwi ar ol Sant Prydeinig cynnar, sef Geraint. |
Cliciwch ar y geiriau sydd wedi'u
tanlinellu:
Saif Pentraeth tua 7km i'r Gogledd o Borthaethwy ar yr A5025. Mae'n sefyll ar groeslon y
B5109 a'r A5025.Pentref deniadol ar lan yr Afon Nodwydd yw
Pentraeth a tybir fod y mor yn dod ato ar un cyfnod. Priododd yr hyniafaethydd Paul Panton
aeres Plas Gwyn, plasdy Sioraidd ac ymgartrefodd yno. Coffeir ei
enw yn nhafarn y pentref, sef Y Panton Arms. Yma arhosodd Charles Dickens pan ddaeth i
adrodd ar hanes trychineb Y 'Royal Charter'. Gerllaw Plas Gwyn mae
llecyn o'r enw Llain Abernodwydd. Yno mae tair carreg yn nodi'r fan
lle y dywedir i Einion ap Gwalchmai neidio dros 40 troedfedd i ennill gwraig iddo'i hun.
Saif yr eglwys, sef Eglwys Santes Fair ar y groesffordd lle mae'r
ffordd o Amlwch i Borthaethwy yn croesi'r ffordd o Fiwmares i Langefni.
Ynghanol sgwar y pentref gwelir Siop Mace neu'r hen Cloth Hall ers
talwm ac yn is i lawr, siop a chartref Ted Wright , lle safai'r White Horse dros ganrif yn
ol . Arhosodd George Borrow yma yn 1854 ar ei daith drwy Gymru. Drws nesaf gwelir y siop
trin gwallt, sef Ty Llwyd ers talwm a oedd yn siop pethau da. Troi i'r chwith heibio'r
siop trin gwallt ac i lawr rhesdai Elias gwelir y lon sydd yn arwain i Dalwrn a Llangefni,
y B5109. Troi i'r chwith wedi mynd heibio'r rhesdai ac mae'r ysgol yn ein gwynebu, Ysgol Gymuned Pentraeth. Wrth sefyll ar iard yr ysgol a
gwynebu lon Talwrn gwelir i'r Gorllewin , Hendre Hywel a hen arwyddion o Reilffordd Pentraeth a adeiladwyd ar ddechrau'r ganrif. Mae'n
bentref hynafol a llawer iawn o hanes yn perthyn iddo, enwogion o fri
wedi eu geni yma , rhai wedi eu claddu yma a rhai yn dal i fyw yma, fel yr awdures, Mair Wyn Hughes.Y tro nesaf y byddwch yn Ynys
Mon, peidiwch a gyrru drwy'r pentref. Arhoswch am ychydig i gael blas ar y lle. Fe wnaeth
George Borrow , a dyma a ysgrifennodd yn ei lyfr 'Wild Wales' ,-
'Mountain Lidiart and the Northern Hill
formed the headlands of a beautiful bay into which the waters of the traeth dell, from
which I had come, were discharged. A sandbank, probably covered with the sea at high tide,
seemed to stretch from mountain Lidiart a considerable way towards the northern hill.
Mountain, bay, and sandbank were bathed in sunshine, the water was perfectly calm; nothing
was moving upon it, nor upon the shore, and I thought I had never beheld a more beautiful
and tranquil scene.'
|
